Nga Polo Çipa-
Në majat ku retë prekin gurin dhe era flet me gjuhën e barit, atje ku bota e njeh Pilurin si “fshat qiellor”, lindi më 20 mars 1955 një zë që do të bëhej frymë mali, jehonë deti dhe dritë hëne mbi Kalbaq: Vasillo Lapa (Koka). Por populli nuk e thirri gjatë me emrin e pagëzimit. Ai e pagëzoi me emrin e këngës: Bejka Piluriote.
Fëmijëria i kaloi mes lisave dhe zërit që premtonte qiell.
Në Pilur kreu shkollën fillore dhe tetëvjeçaren, ndërsa më pas u formua në shkollën e mesme pedagogjike në Durrës. Por shkolla e saj e parë e vërtetë ishte mali, era dhe kënga.
Qysh 10–12 vjeçe u përfshi në grupet artistike të shkollës. Aty, si një burim që s’mund të fshihej nën gurë, doli në pah timbri i saj i rrallë – melodik, i ëmbël, por me një thellësi që të ftonte të heshtje.
I pari që e spikati ishte “Princi i Polifonisë”, Lefter Çipa. Ai e mbajti pranë grupit të madh, e ushqeu me këngë lirike, e mësoi të dëgjonte heshtjen mes vargjeve. Në sytë e tij, ajo nuk ishte thjesht një zë i ri – ishte një premtim.
“TUNDU BEJKË E BARDHË TUNDU” – një himn që ngriti flamurin e shpirtit
Kur këndoi këngën polifonike piluriote “TUNDU BEJKË E BARDHË TUNDU”, Bejka nuk dha vetëm një interpretim – ajo ngriti një mit.
Në vitin 1973, në Festivali Folklorik Kombëtar te Gjirokastrës, kënga u shpall “Laureate e Festivalit”.
Që nga ai çast, ajo këngë nuk ishte më vetëm e Pilurit; u bë himn mbarëkombëtar.
Zëri i saj vinte si borë e shkrirë nga maja, i pastër dhe i kthjellët. Ishte një tundje e bardhë që s’ishte vetëm metaforë vajze, por vetë lëkundja e shpirtit shqiptar.
Lirika si frymë e përditshme
Repertori i saj është i pasur, por zemra e saj rrahu fort për këngën lirike. “Shko moj shko kuac e kuqe”, “Ja pranvera vera shkoi”, “Bie culë e çiftelia”, “Mbrëma, mbrëma perëndimi” e shumë të tjera, morën prej saj një dritë të re.
Në “O bobo ç’qenka sevdaja” këndoi përkrah Polo Çipes, duke shkrirë dy timbre në një mall të përbashkët. Ndërsa tek “Naim Shqipëria” mbajti zërin e dytë – atë shtyllë të padukshme që mban peshën e harmonisë.
Populli nuk e ndante më nga kënga. Nuk thoshte “Vasillo”, por “Bejka”. Sepse ajo ishte bërë vetë personifikimi i vargut.
Dhimbja e kurbetit dhe malli i poetit
Me ardhjen e demokracisë, si shumë zëra të tjerë, edhe Bejkën e thithi kurbeti. Prej 35 vitesh jeton në Greqi. Por kurbeti nuk e zbehu; e thelloi. E bëri mallin varg dhe këngën amanet.
Largimi i këngëtarëve ishte plagë për Lefter Çipën. Por për Bejkën ai shkroi me mall e madhështi, duke e përjetësuar si hënë të Kalbaqit, si nuse të valëve të malit, si gjethe zogu që zgjon mëngjeset. Ai e pikturoi me vargje si një unazë me gur mbi dorën e këngës piluriote.
Dhe prapë shpresoi: që shpresat kurbetrore të kthehen, t’i puthin këngën, e krahët e Pilurit ta sjellin pranë Nënës.
“SI VALA PAS SHKËMBIT” – kur kënga bëhet poezi
Në mërgim, Bejka nuk e harroi këngën. Përkundrazi, e bëri libër. Në vëllimin poetik “Si vala pas shkëmbit”, ajo i këndon këngës si shoqes më të ngushtë, si ujit në krua që mbahet në buzë me kujdes e dashuri. Aty rrëfen se kënga i ka qëndruar pranë në gëzim e në vaj, si mike e parë e jetës.
Në ditën kur Lefter Çipa u dekorua me titullin “Nderi i Kombit”, Bejka i shkroi me përulësi e mall, duke e quajtur veten marrësja origjinale e “Bejkës se Bardhë” dhe bashkudhëtare e tij për 33 vite suksese e sakrifica. Ai iu përgjigj me fisnikëri, duke e quajtur nder e nderim të “Fosforinës Shqiptare” dhe duke bekuar që historia t’i bëjë këngë.
Maja që mbetet
Në atë majë të lartë ku bota i thotë Pilurit “fshat qiellor”, kënga “Bejkë e Bardhë” dhe vetë Vasillo Lapa (Koka) mbeten majë e këngës lirike piluriote. Ajo është gur themeli dhe njëherazi dritare drite; është borë e bardhë dhe zjarr i brendshëm; është legjendë që ecën me hapa gruaje të thjeshtë.
Sepse disa zëra nuk i tret koha. Ata bëhen jehonë.
Dhe ndër mote do të këndohet sërish: Bejkë e Bardhë Piluriote –
maja e këngës, hëna e Kalbaqit, legjenda që tundet me dritë në shpirtin e një kombi.
Patra-Greqi
