Nga Auron Tare-
Për t’u larguar pak nga zhurma e përditshme politike dhe për t’iu kthyer historisë, po rrëfej një ngjarje me interes historik, vdekja e një Princi në Tepelenë.
Më 19 mars 1941, në malin e Trebeshinës, në mes të një beteje epike që ende përmendet në manualet ushtarake si Beteja e Kuotës 731, u vra princi italian Giorgio di Borbone-Parma, në moshën 41-vjeçare.
Oficer i ushtrisë mbretërore italiane dhe aristokrat, ai kishte marrë pjesë në disa nga fushatat ushtarake të Italisë fashiste, veçanërisht në Etiopi dhe Libi.
Komandant kompanie me gradën kapiten në një nga njësitë më të njohura speciale fashiste, “Arditi”, princi zbarkoi në Durrës dhe u vendos në kampin e Tepelenë.
Aty ku sot ndodhet stadiumi i Tepelenës ishte vendosur Divizioni i 51-të i Këmbësorisë “Siena”, ku njësia që ai drejtonte kishte bazën e saj.
Gjatë dimrit 1940–1941, forcat italiane kishin ngecur në vijën e frontit përgjatë Lumi Vjosa. Edhe vizita e Benito Mussolini në front nuk arriti të motivonte mjaftueshëm trupat për t’i shtyrë grekët mbrapsht.
Më 9 mars 1941, forcat italiane nisën një ofensivë të madhe përgjatë frontit për të marrë lartësitë strategjike të mbajtura nga grekët në zonën e Trebeshinës, ku ushtria greke kërcënonte gjithë trupat italiane të vendosura përgjatë Vjosës.
Sipas kujtimeve të pjesëmarrësve, Kuota 731 u bombardua për ditë të tëra aq fort sa peizazhi përreth u transformua. Njësitë speciale “këmishëzinj” dhe Arditët ndërmorën sulme të përsëritura për të larguar grekët nga kjo lartësi.
Pikërisht këtu komandanti i njësisë, princi Giorgio Borbone-Parma, u vra nga një plumb në kokë, gjatë luftimeve trup më trup pranë llogoreve greke. Beteja duket se ka qenë jashtëzakonisht e ashpër dhe zona përreth u mbush me trupa ushtarësh italianë të vrarë.
Me hyrjen e trupave elitë gjermane në Greqi në prill 1941 ( Pushtimi gjerman i Greqisë ), ushtria greke u tërhoq me shpejtësi duke braktisur pozicionet e saj.
Maja e Trebeshinës e njohur si Kuota 731 u shpall zonë e shenjtë nga Mbretëria Italiane në nder të ushtarëve të rënë. Në verën e vitit 1941 u ngrit një monument i madh për t’i përkujtuar ata. Ndër varret ndodhej edhe varri i thjeshtë i princit Borbone-Parma.
Me vendosjen e regjimit komunist në Shqipëri dhe kthimin e mëvonshëm të eshtrave të ushtarëve italianë në Itali, me shumë gjasa edhe trupi i princit mundet te jete rikthyer. Nga kerkimet e mija modeste nuk kam gjetur asnje info se cfare u be me eshtrat e Princit Bourbone-Parma. Ndoshta mund te jene ende aty ne Kuoten 731. Nderkohe Monumenti italian, ashtu si shumë të tjerë të ngritur për luftën Italo – Greke u shkatërrua gjatë periudhës komuniste.
Ngjarja u harrua gradualisht dhe, përveç shoqatave si ajo e veteranëve “Alpini” që vizitojnë herë pas here zonën për të nderuar të rënët, ajo kujtohet rrallë sot.
Disa vite më parë, unë vetë jam ngjitur në Kuotën 731 dhe nuk kam gjetur asnjë gjurmë të monumentit. Ruajtja e këtyre vendeve do të kishte vlerë të madhe historike. Përveç kujtesës, përplasjet italo-greke në këtë zonë mund të përbëjnë një mundësi të rëndësishme për turizëm kulturor.
Rreth familjes Bourbon-Parma
Shtëpia e Bourbon-Parma është një degë italiane e familjes mbretërore spanjolle. Anëtarët e saj kanë sunduar dikur si Mbretër të Etrurisë dhe Dukë të Parmës, Piacenzës, Guastallës dhe Lukës.
Familja rrjedh nga dinastia franceze e Kapetëve në linjë mashkullore. Emri “Bourbon-Parma” bashkon emrin e familjes (Bourbon) me titullin e Dukës së Parmës.
Sot, kjo familje lidhet me familjen e Dukatit të Madh të Luksemburgut, dhe anëtarët e saj mbajnë titullin Princ/Princeshë me predikatin e Lartësisë Mbretërore.
“A Prince in Tepelena”
To step away for a moment from daily political noise and turn to history, I will recount an event of historical interest: the death of a prince in Tepelena.
On March 19, 1941, on Mount Trebeshina, in the midst of an epic battle still referred to in military manuals as the Battle of Quota 731, the Italian prince Giorgio di Borbone-Parma, aged 41, was killed.
An officer in the Italian Royal Army and an aristocrat, he had taken part in several military campaigns of Fascist Italy, particularly in Ethiopia and Libya.
A company commander with the rank of captain in one of the most well-known Fascist special units, the “Arditi,” the prince landed in Durrës and was stationed in the camp of Tepelenë.
Where the Tepelena stadium stands today, the Italian 51st Infantry Division “Siena” was based, and his unit operated from there.
During the winter of 1940–1941, Italian forces were stalled along the front line formed by the Vjosa River. Even the visit of Benito Mussolini to the front failed to sufficiently motivate the troops to push the Greeks back.
On March 9, 1941, Italian forces launched a major offensive along the front to seize the high ground held by the Greeks on the Trebeshina sector, where the Greek army threatened the entire Italian force deployed along the Vjosa.
According to military accounts from participants, Quota 731 was bombarded for days so intensely that the surrounding landscape was transformed. Special “Blackshirt” units and the Arditi launched repeated assaults to drive the Greeks from the height.
It was here that the unit commander, Prince Giorgio Borbone-Parma, was killed by a gunshot to the head, reportedly in close-quarters fighting inside or near Greek trenches. The battle appears to have been extremely brutal, with the area around the trenches filled with fallen Italian soldiers.
With the entry of elite German units into Greece in April 1941 (the German invasion of Greece), the Greek army rapidly withdrew, abandoning its front-line positions.
The peak on Mount Trebeshina known as Quota 731 was declared a sacred area by the Italian Kingdom in honor of the soldiers who died there. An imposing monument was built in the summer of 1941 to commemorate them. Among the graves was also the simple grave of Prince Borbone-Parma.
With the establishment of the communist regime in Albania and the later repatriation of Italian soldiers’ remains to Italy, the prince’s body was most likely returned as well. The Italian monument, like many others commemorating the war, was destroyed during the communist period.
The event gradually faded from memory, and aside from associations such as the Alpini veterans who occasionally visit the former battlefield to honor their fallen, it is rarely remembered today.
A few years ago, I climbed Quota 731 myself and found no trace of the monument. Preserving such sites would be of great value for historical memory. Beyond remembrance, the Italian-Greek clashes in this area could represent a significant opportunity for cultural tourism.
About the Bourbon-Parma family
The House of Bourbon-Parma is an Italian branch of the Spanish royal family. Its members once ruled as Kings of Etruria and Dukes of Parma, Piacenza, Guastalla, and Lucca.
The family descends in the male line from the French Capetian dynasty. The name “Bourbon-Parma” combines the main family name (Bourbon) with the ducal title of Parma.
Today, the Bourbon-Parma family is linked to the Grand Ducal family of Luxembourg, and members of Luxembourg’s ruling family belong to this house, bearing the title of Prince or Princess with Royal Highness status.
