Nga Mira Hoxha-
Në këtë ditë kur kujtohet Gazi ( Kemal Ataturku) e 88 vjetori i largimit të tij nga kjo jetë, po ndaj dy fjalë për rrënjët e Ataturkut në gazetën «Istanbul» dhe në korrespondencën diplomatike shqiptare
10-16 nëntor 1938
Më 10 nëntor 1938, ditën kur Turqia humbi Mustafa Kemal Ataturkun, gazeta frëngjisht «Istanbul» ia kushtoi faqet e saj ndarjes nga jeta dhe veprës së themeluesit të Republikës Turke. Mes lajmeve të zisë, komunikatave zyrtare dhe rrëfimit të jetës së tij, një pasazh tërhoqi vëmendjen e përfaqësisë shqiptare në Turqi: pohimi mbi prejardhjen shqiptare të të atit.
Ky pasazh u bë objekt i një njoftimi drejtuar Ministrit të Punëve të Jashtme të Shqipërisë, Ekrem Libohova. Në shkresën nr. 345, të datës 16 nëntor 1938, Konsullata e Përgjithshme e Mbretërisë Shqiptare në Stamboll
përcillte, bashkëlidhur, tri prerje të gazetës «Istanbul», duke shënuar numrin «71/314» dhe datën 10 nëntor 1938. Identifikimi përputhet me kokën e gazetës: viti i shtatëdhjetëenjëtë i botimit, numri 314. Shkresa diplomatike dhe faqet e shtypit lidhen kështu me një referencë të saktë, që na lejon sot të ndjekim të njëjtin lajm nga redaksia deri në arkivin e diplomacisë shqiptare.
Duke përmbledhur përmbajtjen e materialit të dërguar, diplomati shkruante se gazeta përshkruante biografinë e Atatürkut dhe, ndër të tjera, theksonte se «i ati i tij ishte i origjinës shqiptare». Në dokument, ky pohim është nënvizuar me të kuqe. Shenja e mbetur mbi letër e çon edhe sot vështrimin pikërisht tek ajo fjali që kishte nxitur njoftimin për Tiranën.
Në biografinë e botuar nga gazeta, pohimi shfaqej në rrëfimin mbi familjen dhe fëmijërinë e Mustafa Kemalit. Për të atin përdorej shprehja franceze «Son père, d’origine albanaise» – «I ati, me origjinë shqiptare»; më tej përshkruhej puna e tij, fillimisht si nëpunës modest doganash dhe më pas si tregtar druri. Prejardhja shqiptare paraqitej kështu si një e dhënë e rrëfimit biografik që gazeta u ofronte lexuesve në ditën e vdekjes së Atatürkut. Shkresa ruan edhe reagimin që, sipas diplomatit shqiptar, kishte shkaktuar ky pohim. Ai vërente se lajmi ishte pritur «me habitjen ma të madhe» në qarqet intelektuale vendëse dhe se, deri në çastin e hartimit të njoftimit, nuk ishte bërë ndonjë koment apo përgënjeshtrim.
Këto rreshta dëshmojnë vëmendjen me të cilën përfaqësia shqiptare ndiqte shtypin dhe jehonën e tij në mjedisin ku vepronte. Vlera historike e këtij dokumenti qëndron në bashkimin e dy dëshmive bashkëkohore: gazetës që botoi pohimin dhe përfaqësisë shqiptare që e veçoi, e përcolli dhe e bëri pjesë të
korrespondencës zyrtare. Në të njëjtin numër të gazetës botohej edhe komunikata zyrtare e qeverisë turke për vdekjen e Atatürkut; pohimi mbi prejardhjen e të atit gjendet në tekstin biografik.
Sot, të vendosura pranë njëra-tjetrës, shkresa dhe gazeta na rikthejnë një çast të veçantë të kujtesës diplomatike shqiptare. Në ditën kur jeta e Atatürkut po rrëfehej përmes veprës që i kishte lënë Turqisë, diplomati shqiptar u ndal te një fjali për rrënjët e tij familjare dhe ia dërgoi Tiranës. Përmes atij gjesti, një pasazh i shtypit të ditës mori rrugën drejt ruajtjes së përhershme: nga faqja e gazetës në shkresën diplomatike, e prej saj në kujtesën historike që lexojmë sot.
