Nga Thoma Gëllçi-
Më 28 prill 2026, në Tiranë, u nënshkrua një marrëveshje që parashikon furnizimin e Shqipërisë me gaz natyror amerikan për njëzet vjet, duke nisur nga viti 2030. Në ceremoni ishin kryeministri Edi Rama, Kimberly Guilfoyle, në atë kohë ambasadore e SHBA-së në Greqi, kreu i grupit grek AKTOR Alexandros Exarchou dhe përfaqësues të qeverisë shqiptare.
Marrëveshja u prezantua si një sukses i bashkëpunimit shqiptaro-amerikan, me vlerë 6 miliardë dollarë. Në njoftimin që AKTOR-i depozitoi në Bursën e Athinës, të ardhurat e pritshme të furnizuesit për njëzet vjet llogariten në rreth 6 miliardë euro.
Kur shuhen duartrokitjet dhe deklaratat për rëndësinë strategjike, mbetet një pyetje që ende nuk ka marrë përgjigje të dokumentuar: si u zgjodh kompania greke AKTOR për një kontratë kaq të madhe me ALBGAZ-in, kompaninë shtetërore shqiptare?
Kërkova në njoftimet zyrtare të kompanisë greke, në shtypin ekonomik grek, në mediat amerikane dhe në burimet publike shqiptare. Nuk gjeta asnjë njoftim tenderi, dokument konkurrimi, listë ofertuesish apo raport vlerësimi që ta shpjegojë këtë zgjedhje. Kur flasim për miliarda dhe për detyrime që zgjasin njëzet vjet, heshtja për mënyrën e përzgjedhjes nuk është detaj. Është pyetje që kërkon përgjigje.
Një vizitë larg syve të publikut
Më 25 shtator 2026, The Wall Street Journal botoi një investigim për veprimtarinë e Guilfoyle si ambasadore dhe për lidhjet e saj me AKTOR-in.
Sipas gazetës, në mars 2026, një muaj para nënshkrimit, Guilfoyle udhëtoi në Tiranë për t’u takuar me Edi Ramën. Vizita nuk u njoftua publikisht dhe ambasadorja nuk kishte me vete personel të ambasadës amerikane. Në takim me kryeministrin ajo shkoi me dy persona: Alexandros Exarchou, drejtuesin e AKTOR-it, dhe Christos Marafatsos, një lobist greko-amerikan i paguar nga kompania. Tema, sipas gazetës, ishte bashkëpunimi energjetik me Shqipërinë.
Një takim i tillë, në vetvete, nuk shkel asnjë ligj. Qeveritë takojnë investitorë dhe diplomatë çdo ditë. Por ky takim fiton peshë kur e lexon bashkë me atë që ndodhi më pas.
Pak javë pas vizitës, qeveria shqiptare mori një email nga Këshilli Kombëtar për Dominimin Energjetik i administratës Trump, që sugjeronte mundësi për blerjen e gazit amerikan. Ministri i Energjisë, Enea Karakaçi, i tha The Wall Street Journal se oferta konkrete në atë komunikim ishte ajo e Venture Global, kompani amerikane që kishte lidhur më parë marrëveshje furnizimi me AKTOR-in.
Me fjalë të tjera, rruga e furnizimit që iu propozua Tiranës kalonte pikërisht nga kompania greke, drejtuesi dhe lobisti i së cilës kishin qenë në tryezë me Ramën. Pak më vonë, marrëveshja u nënshkrua.
Kjo kronologji është e dokumentuar nga gazeta amerikane dhe tregon qartë se kontaktet diplomatike i paraprinë kontratës.
Lobisti në tryezën diplomatike
Emri i Christos Marafatsos nuk është detaj anësor. Sipas WSJ, deri në qershor 2026 AKTOR-i i kishte paguar lobistit rreth 160 mijë dollarë për të hapur dyer në administratën amerikane: Departamentin e Shtetit, Departamentin e Energjisë dhe Zyrën Ekzekutive të Presidentit.
Gazeta shkruan se Marafatsos ishte i pranishëm edhe në takimet e ambasadores me zyrtarë të vendeve të tjera të Ballkanit, ndonjëherë pa qenë e qartë për të gjithë pjesëmarrësit se ai kishte lidhje tregtare me AKTOR-in.
Kjo marrëdhënie ngjalli reagime edhe në Kongresin amerikan. Më 1 tetor, kongresmeni demokrat Gregory Meeks i kërkoi Departamentit të Shtetit të shqyrtonte veprimtarinë e Guilfoyle. Letra e tij përmendte shprehimisht vizitën e marsit në Shqipëri dhe takimin me Ramën.
Më 13 tetor, Guilfoyle dha dorëheqjen nga posti i ambasadores, pasi Shtëpia e Bardhë i kërkoi largimin për shkak të një sërë raportimesh për sjellje të pahijshme, ndër to akuza se i kishte kërkuar një donatori republikan t’i shlyente borxhin e kartës së kreditit. Ajo i ka mohuar të gjitha akuzat.
AKTOR-i dhe avokatët e Guilfoyle i hedhin poshtë pretendimet për favorizim të paligjshëm. Sipas tyre, qëllimi ishte zgjerimi i eksportit amerikan të gazit dhe forcimi i sigurisë energjetike në rajon.
Por pyetja që lind këtu nuk i takon Uashingtonit. I takon Tiranës: a ishte AKTOR-i një nga kompanitë që ALBGAZ-i shqyrtoi, apo e vetmja me të cilën u negociua?
Të paguash edhe gazin që nuk e merr
Më 21 tetor 2026, gazeta greke Kathimerini publikoi një tjetër informacion të rëndësishëm.
Duke cituar burime nga sipërmarrja greke e gazit, gazeta shkruan se marrëveshja me ALBGAZ-in është detyruese, rregullohet nga e drejta angleze dhe përmban klauzolën take or pay. Kjo klauzolë mund ta detyrojë blerësin të paguajë sasitë e kontraktuara edhe kur nuk i tërheq, sipas kushteve të kontratës.
Kathimerini shton se garancia e shtetit shqiptar në favor të ALBGAZ-it duhet të miratohet nga Kuvendi.
Kjo e ndryshon thelbësisht natyrën e marrëveshjes. Nuk kemi më thjesht një shitës dhe një blerës. Kemi një kompani tërësisht shtetërore që merr një angazhim afatgjatë, i cili, nëse jepet garancia, mund të rëndojë mbi buxhetin publik.
Sipas njoftimit zyrtar të AKTOR-it, ALBGAZ-i do të blejë një miliard metra kub gaz në vit nga viti 2030, pra 20 miliardë metra kub në njëzet vjet.
Problemi është se Shqipëria nuk ka ende një treg gazi natyror që t’i përthithë këto sasi. Edhe centrali i ri elektrik, rreth 380 megavat, është ende objekt i një memorandumi të veçantë për studimet përkatëse.
Ndaj publikimi i studimit të fizibilitetit, i çmimit të gazit dhe i kushteve të kontratës është më i domosdoshëm se kurrë.
Diplomacia nuk zëvendëson prokurimin
Uashingtoni ka arsye strategjike dhe ekonomike për ta shtyrë eksportin e gazit drejt Europës. Pas përpjekjeve për të ulur varësinë europiane nga gazi rus, Korridori Vertikal i Gazit ka marrë një rëndësi të veçantë.
Por fakti që Amerika do të shesë gaz nuk përcakton se nga cila kompani duhet ta blejë Shqipëria. Venture Global nuk është i vetmi eksportues amerikan i gazit të lëngshëm, dhe AKTOR-i nuk është i vetmi ndërmjetës i mundshëm në rajon. Mbështetja diplomatike amerikane nuk i jep asnjë kompanie të drejtën ekskluzive për t’u bërë furnizuese e një ndërmarrjeje shtetërore shqiptare.
Duhet thënë drejt: pa parë dokumentet, nuk mund të pohohet se kjo kontratë duhej patjetër të kalonte përmes një tenderi klasik. Blerjet e energjisë dhe të gazit mund t’u nënshtrohen dispozitave dhe përjashtimeve të veçanta, në varësi të objektit dhe natyrës së transaksionit.
Por edhe nëse ligji e lejonte negocimin e drejtpërdrejtë, qeveria ka detyrimin të shpjegojë mbi çfarë baze ligjore u veprua dhe përse kjo zgjedhje kishte kuptim ekonomik.
Çfarë duhet të publikojë qeveria
Kjo marrëveshje nuk sqarohet me deklarata të reja politike. Sqarohet me dokumente.
Së pari, procedurën me të cilën ALBGAZ-i zgjodhi AKTOR LNG USA. Nëse ka pasur konkurrim, njoftimin, ofertat dhe vlerësimin. Nëse jo, arsyen pse u zgjodh negocimi i drejtpërdrejtë dhe bazën ligjore.
Së dyti, studimin ekonomik që justifikon blerjen e një miliard metrave kub në vit për njëzet vjet, dhe planin se si do të përdoret apo rishitet ky gaz.
Së treti, çmimin e kontraktuar, formulën e indeksimit, kostot e transportit dhe detyrimet që lindin nëse Shqipëria nuk e merr gazin.
Së katërti, nëse qeveria ka marrë përsipër garanci shtetërore, sa vlen ajo dhe nëse është kërkuar miratimi i Kuvendit.
Së fundi, korrespondencën institucionale për propozimin e kompanive amerikane, për aq sa nuk cenon sekrete tregtare të mbrojtura me ligj. Vetëm kështu do të kuptohej nëse qeveria shqyrtoi alternativa para se të vendoste.
Pyetja që mbetet pa përgjigje
The Wall Street Journal ka dokumentuar se ish-ambasadorja amerikane në Greqi, kur ishte ende në detyrë, u takua pa njoftim me Edi Ramën, e shoqëruar nga drejtuesi dhe lobisti i AKTOR-it. Më pas, administrata amerikane sugjeroi një rrugë furnizimi që kalonte nga e njëjta kompani greke. Në fund të prillit, ALBGAZ-i nënshkroi kontratën njëzetvjeçare.
Nga ana tjetër, asnjë dokument publik nuk tregon nëse pati garë mes furnizuesve, cilat oferta u krahasuan dhe përse fitoi AKTOR-i.
Qeveria mund ta mbyllë çdo dyshim duke publikuar dokumentet. Nëse AKTOR-i kishte ofertën më të mirë, kjo duhet të jetë e verifikueshme. Nëse u zgjodh me negocim të drejtpërdrejtë, duhet të dimë pse.
Sepse në këtë histori interesat e palëve nuk janë të njëjta. Kompania greke siguroi një kontratë që i premton të ardhura të mëdha. Administrata amerikane promovoi eksportin e gazit të saj. Shqipëria mori përsipër një angazhim që mund të zgjasë deri në vitin 2050.
Dhe ende askush nuk i është përgjigjur, me dokumente në dorë, pyetjes më të thjeshtë: kush vendosi që Shqipëria ta blinte këtë gaz pikërisht nga AKTOR-i?
