Nga Evarist Beqiri-
Fjala “dorëheqje” shpesh të gënjen. Nëse Aleksandër Vuçiç largohet nga presidenca për t’u zhvendosur në postin e kryeministrit, ky nuk është fundi i një epoke politike. Është thjesht zhvendosja e radhës në të njëjtin bosht pushteti.
Njeriu mbetet i njëjtë. Ndryshon vetëm karrigia.
Në sisteme të tilla, karrigia është më pak e rëndësishme se gravitacioni që e mban atë në vend.
Ky nuk është rast i izoluar në rajonin tonë. Aty ku pushteti ndërtohet rreth një figure dhe jo rreth institucioneve, ndryshimi i posteve bëhet një ritual kozmetik. Forma ndryshon, ndërsa substanca mbetet. Gjithçka duket sikur lëviz, në mënyrë që asgjë të mos lëvizë realisht.
Vuçiçi nuk doli nga shkolla e demokracisë liberale europiane. Ai doli nga rrëmuja e shpërbërjes së Jugosllavisë. Fillimisht pranë Sheshelit, më pas si ministër i Informimit në kohën e Millosheviçit. Aty ai mësoi një nga leksionet themelore të pushtetit modern. Ai që kontrollon informacionin, kontrollon realitetin.
Pas vitit 2000, shumë besuan se epoka e Millosheviçit kishte marrë fund bashkë me vetë njeriun. Por regjimet nuk zhduken gjithmonë kur zhduket lideri i tyre. Ndonjëherë ato mbijetojnë duke ndryshuar gjuhën, jo strukturën.
Me Partinë Përparimtare Serbe dhe ardhjen në pushtet në vitin 2012, Vuçiçi nuk ndërtoi thjesht një parti politike. Ai ndërtoi një qendër gravitacionale të pushtetit. Institucionet, administrata dhe një pjesë e madhe e mediave nisën të rrotullohen rreth saj. Jo si aktorë të pavarur, por si orbitë e varur.
Tragjedia e Novi Sadit, për shumë qytetarë serbë, nuk u lexua thjesht si një aksident inxhinierik. Ajo u shndërrua në një moment zbulimi. Korrupsioni nuk ishte më një abstraksion financiar. Ishte bërë rrezik fizik, i prekshëm, që ra mbi kryet e qytetarit të zakonshëm.
Ndërkohë, protestat masive që u ndezën në Serbi nuk janë automatikisht një revolucion. Ato përqendrohen kryesisht te shteti i së drejtës, zgjedhjet e lira dhe lufta kundër korrupsionit. Vetëm në mënyrë periferike ato prekin shtresat më të thella të narrativës shtetërore, si Kosova apo kujtesën e luftërave të ish-Jugosllavisë.
Sfida e Serbisë, në thelb, nuk është emri i presidentit apo kryeministrit të radhës. Sfida reale është nëse shteti mund të funksionojë pa një figurë që mban mbi vete peshën e gjithë sistemit. Ky nuk është thjesht një problem serb.
Edhe në Shqipëri, debati publik shpesh mbetet i ngujuar tek emrat. Polarizimi politik, protestat dhe përqendrimi i pushtetit e shtyjnë shoqërinë drejt një gracke të njohur. Kërkimit të një lideri tjetër të fortë, në vend të ndërtimit të një shteti më të fortë.
Në këtë kuptim, tranzicioni nuk është mungesë ndryshimi, por përsëritje e ndryshimit të gabuar. Sot, demokracia nuk është më vetëm institucionale. Ajo është edhe algoritmike, infrastrukturore dhe kibernetikisht e varur. Pushteti nuk ushtrohet vetëm përmes institucioneve formale, por edhe përmes kontrollit të rrjeteve, platformave dhe infrastrukturës digjitale që formëson hapësirën publike.
Prandaj, beteja për demokracinë nuk zhvillohet më vetëm në parlament apo në kutinë e votimit. Ajo zhvillohet në shtresat e padukshme të informacionit, në arkitekturën e platformave dhe në mënyrën se si teknologjia ndërton vetë perceptimin e realitetit politik.
Demokracia nuk ndryshon kur ndryshon pozicioni i pushtetit. Ajo ndryshon vetëm kur askush, në asnjë pozicion, nuk është më i fortë se ligji, as në shtet, as në rrjet.
