Nga Arben Isaraj-
Shprehja “Fitimtari është i vetëm” është titulli i një romani të Paulo Coelho-s, ku autori, përmes tensionit dhe ngjarjeve intriguese, trajton botën magjepsëse të pasurisë dhe të famës, në të cilën përkushtimi ndaj fitores, luksit dhe suksesit “me çdo kusht” shpesh e pengon njeriun të dëgjojë atë që zemra e tij dëshiron në të vërtetë.
Shprehja “Fitimtari është i vetëm” mund të kuptohet në mënyrë ironike dhe kritike. Njeriu mund të konsiderohet fitimtar nga shoqëria sepse ka arritur pushtet, pasuri, famë ose pozitë, por në fund mund të mbetet pa miqësi të sinqerta, pa dashuri dhe besim, i shkëputur nga të tjerët dhe i vetmuar për shkak të sakrificave dhe veprimeve që ka kryer për të arritur suksesin.
Coelho nuk thotë se domosdoshmërisht çdo fitimtar duhet të jetë vetëm. Ai thjesht paralajmëron se fitorja e ndërtuar mbi egoizëm, konkurrencë të pamëshirshme dhe shkatërrimin e të tjerëve e izolon njeriun. Një sukses i tillë mund të duket madhështor nga jashtë, por të jetë bosh nga brenda.
Në shoqëri, morali lidhet me bindjet e njeriut për të mirën dhe të keqen. Shprehja “Fitimtari është i vetëm” ngre pyetjen: A mund të quhet vërtet fitimtar dikush që ka arritur qëllimin, por ka humbur njerëzit, ndërgjegjen dhe dinjitetin e tij?
Nga pikëpamja morale, jo çdo fitore është e mirë vetëm sepse sjell sukses. Rëndësi ka edhe mënyra se si është arritur. Nëse suksesi është fituar përmes mashtrimit, tradhtisë, manipulimit, dhunës ose shfrytëzimit të të tjerëve, ai përbën një fitore të jashtme, por një humbje morale.
Ndërsa etika na ndihmon të vlerësojmë jo vetëm rezultatin e një veprimi, por edhe mjetet, motivet dhe pasojat e tij. Në këtë kuptim, shprehja e Coelho-s lidhet me disa probleme etike:
Së pari, “marrëdhënia ndërmjet qëllimit dhe mjeteve”. Dëshira për të fituar nuk e justifikon përdorimin e çdo mjeti. Një sukses i arritur duke cenuar të drejtat, dinjitetin ose mirëqenien e të tjerëve është etikisht i papranueshëm.
Së dyti, “përgjegjësia ndaj të tjerëve”. Njeriu nuk jeton dhe nuk vepron i izoluar. Vendimet e tij ndikojnë te familja, kolegët, bashkëpunëtorët dhe shoqëria. Kur fitimtari mendon vetëm për interesin personal, ai dobëson besimin dhe solidaritetin njerëzor.
Së treti, “integriteti personal”. Fitimi i një pozite apo përfitimi nuk duhet të kërkojë humbjen e ndershmërisë. Njeriu mund të fitojë një betejë profesionale ose shoqërore, por të humbasë respektin ndaj vetes.
Së katërti, “kuptimi i suksesit”. Etika vë në diskutim një koncept të suksesit të mbështetur vetëm te pasuria, fama dhe pushteti. Suksesi i mirëfilltë duhet të përfshijë edhe drejtësinë, përgjegjësinë, marrëdhëniet njerëzore dhe paqen me ndërgjegjen.
Si përfundim, shprehja “Fitimtari është i vetëm” përmban një paralajmërim moral:
1. Kur fitorja bëhet qëllimi i vetëm i jetës, njeriu rrezikon të humbasë pikërisht ato vlera që e bëjnë suksesin kuptimplotë.
2. Fitimtari i vërtetë nuk është ai që ngrihet duke rrëzuar të tjerët, por ai që arrin suksesin pa humbur integritetin, humanizmin dhe lidhjet me njerëzit.
