Nga
ZVËRNECI, Shqipëri — Projekti luksoz i Jared Kushnerit përplaset me banorët dhe akuzat për tokat e diskutueshme
Banorët e këtij fshati të vogël bregdetar u tronditën dy vjet më parë, kur Jared Kushner publikoi pamjet e një resorti të planifikuar mesdhetar në një gadishull të ngushtë, të rrethuar nga deti i kaltër dhe një lagunë ku grumbullohen flamingot.
Pamjet tregonin një copë toke ku prindërit dhe gjyshërit e banorëve dikur kultivonin patate. Fshatarët pretendonin se prona u ishte marrë në mënyrë të paligjshme në vitet 2000 nga Artur Shehu, një person i dyshuar për lidhje me krimin e organizuar, i cili u largua drejt Majamit pas një përplasjeje me armë në lokalin e tij.
Ata i dërguan një letër Kushnerit, duke i thënë se prej afro dy dekadash ishin përfshirë në procese gjyqësore me Shehun dhe duke u kërkuar zhvilluesve të mos vazhdonin me projektin. Në letër thuhej se prona “i përket fshatit dhe banorëve të tij”.
Megjithatë, një grup zhvillimi i mbështetur nga Kushner vazhdoi përpara dhe në fillim të këtij viti i pagoi Shehut më shumë se 120 milionë dollarë për tokën.
Dy muaj më vonë, prokurorët shqiptarë kërkuan arrestimin e Shehut, duke e akuzuar se kishte luajtur një rol drejtues në një operacion të gjerë ndërkombëtar të trafikut të drogës, i cili transportonte kokainë nga Amerika e Jugut drejt Evropës, të fshehur në ngarkesa me qymyr dhe pastë frutash.
Sipas prokurorëve, Shehu kishte pastruar para përmes pasurive të paluajtshme, përfshirë edhe gadishullin në Zvërnec, i cili, sipas tyre, ishte përfituar përmes dokumenteve të falsifikuara të pronësisë, përfshirë dokumente të periudhës osmane.
Kontroversa është goditja e fundit ndaj ambicieve të Kushnerit në fushën e pasurive të paluajtshme jashtë SHBA-së, pjesë e karrierës së tij në biznes pas përfundimit të administratës së parë të Donald Trump.
Ndërsa pjesa më e madhe e investimeve të tij është kryer përmes fondit të tij të kapitalit privat, me vlerë rreth 6 miliardë dollarë dhe të mbështetur nga fonde të pasura të Gjirit Persik, Kushner iu rikthye edhe rrënjëve të tij në sektorin e pasurive të paluajtshme.
Ai kishte deklaruar se dëshironte të investonte në tregjet e Ballkanit përpara rritjes së mëtejshme të tyre, në një kohë kur turizmi dhe çmimet e pronave po rriteshin, duke synuar Serbinë dhe Shqipërinë.
Në Serbi, ai arriti një marrëveshje pa tender me qeverinë për zhvillimin e një prone shtetërore në qendër të Beogradit. Projekti shkaktoi kritika lokale, pasi u pretendua se qeveria serbe po përpiqej të afrohej me Trumpin, akuzë që qeveria e mohoi.
Planet në Serbi u rrëzuan pas disa javësh protestash dhe pas ngritjes së akuzave ndaj një ministri të kabinetit që kishte shtyrë përpara miratimin e projektit. Kushner u tërhoq nga projekti në dhjetor.
Projekti në Zvërnec ka shkaktuar një reagim shumë më të madh publik.
Një video ku shfaqen roje private të grupit të mbështetur nga Kushner duke goditur me grushte një banor vendas dhe duke e tërhequr zvarrë nëpër plazh shkaktoi protesta të përditshme në Tiranë.
Protestat kanë vazhduar për më shumë se dy muaj dhe demonstruesit i kanë zgjeruar kritikat e tyre duke përfshirë korrupsionin e përhapur dhe ndërtimet masive, në një lëvizje që e kanë quajtur “Revolucioni i Flamingove”.
Ndryshe nga Serbia, këtu paratë tashmë kanë ndryshuar duar.
Grupi i mbështetur nga Kushner ka paguar më shumë se 240 milionë dollarë për tokat e blera nga pronarë privatë, përfshirë Shehun, sipas një personi të njohur me transaksionet.
Avokati i Shehut, Kujtim Cakrani, thotë se klienti i tij nuk është as trafikant droge dhe as hajdut pronash dhe se nuk ka pasur kontakte të drejtpërdrejta me Kushnerin, por ka vepruar vetëm përmes një ndërmjetësi.
“Ai nuk ka absolutisht asnjë lidhje me akuzat”, tha Cakrani. “Ai është thjesht një pronar toke, që vjen nga një familje e madhe pronarësh tokash”.
Një zëdhënës i grupit të zhvillimit tha se sistemi ligjor shqiptar është “vendi i përshtatshëm për zgjidhjen e çështjeve lidhur me pronësinë e tokës dhe integritetin e transaksioneve të mëparshme”.
Grupi është në dijeni të akuzave “në lidhje me shitësin e tokës” dhe nuk është vetë objekt i ndonjë hetimi. Grupi tha se vazhdon të besojë se blerjet e tokave janë kryer në mënyrë të ligjshme.
Prokurorët thonë se kanë sekuestruar fondet e Shehut që lidhen me shitjen.
“Teorikisht, gjykatat kanë autoritetin që të bllokojnë përkohësisht një projekt të diskutueshëm”, tha Sotir Dhamo, profesor i planifikimit urban në Universitetin Polis në Tiranë. “Në praktikë, gjykatat nuk janë plotësisht të pavarura nga politika dhe interesat e fshehura ekonomike.”
“Flamingo Drive”
Shehu, 60 vjeç, jeton sot në Miami, ku të dhënat e pronave tregojnë se zotëron një shtëpi rreth 4 mijë metra katrorë, me kolona, në Flamingo Drive, Miami Beach, së bashku me bashkëshorten e tij, një ish-personazh i njohur i televizionit shqiptar.
Rruga e tij drejt Floridës së Jugut lidhet me disa dekada veçanërisht të trazuara në Shqipëri.
E izoluar dhe e varfër gjatë Luftës së Ftohtë, kur qeveria shqiptare u shkëput fillimisht nga Bashkimi Sovjetik dhe më pas nga Kina, Shqipëria nuk pati një fat më të mirë as gjatë viteve të trazuara të tranzicionit postkomunist.
Vendi u përfshi nga paqëndrueshmëria politike, krimi i organizuar, shpopullimi dhe një skemë masive piramidale që pothuajse e çoi vendin në luftë civile.
Në mes të këtij kaosi, Shehu u shfaq si sipërmarrës, me pasuri që përfshinin edhe një hotel në Vlorë, një qytet i njohur për përplasjet mes grupeve kriminale.
Ai tërhoqi vëmendjen e policisë shqiptare kundër drogës dhe autoriteteve italiane, të cilat dyshonin se kishte lidhje me mafian italiane, duke trafikuar kanabis dhe duke kontrabanduar emigrantë që përpiqeshin të shkonin në Itali me skafe, tha Dritan Zagani, një ish-oficer i policisë shqiptare që e kishte hetuar.
Një ditë në vitin 1999, Zagani tha se policia u drejtua me shpejtësi drejt një lokali pas raportimeve për të shtëna armësh. Sipas tij, Shehu ishte përfshirë në një përplasje të armatosur me një bandë rivale.
“Pas kësaj, Arturi u zhduk”, tha Zagani.
Avokati Cakrani tha se Shehu ishte sulmuar nga banda prokomuniste për shkak të qëndrimeve të tij antikomuniste. Sipas tij, vëmendja e autoriteteve ishte e motivuar politikisht.
As hetimet italiane dhe as ato shqiptare nuk çuan në ngritjen e akuzave ndaj tij.
Shehu u shfaq sërish në Miami. Ai u zhvendos në SHBA në vitin 2001 dhe fitoi azil pasi deklaroi se ishte sulmuar nga banda komuniste, të cilat, sipas Cakranit, kishin vrarë xhaxhain dhe vëllanë e tij.
Më pas, ai mori shtetësinë amerikane, tha Cakrani, por vazhdoi të kishte interesa në Shqipëri, duke ndërtuar një portofol të konsiderueshëm pasurish të paluajtshme.
Shehu u vu sërish në radarët e autoriteteve në vitin 2012, kur prokurorët italianë kërkuan arrestimin e tij në kuadër të një hetimi më të gjerë ndaj një familjeje kriminale italiane.
Sipas një vendimi të një gjykate italiane, Shehu ishte bashkëpronar i një pastiçerie akulloresh në Shqipëri me një bos të mafias italiane, i cili i kishte transferuar atij më shumë se 1 milion euro, rreth 1.3 milionë dollarë në atë kohë.
Prokurorët thanë gjithashtu se Shehu i kishte dhënë me qira hapësirë në një ndërtesë për një kazino.
Gjykatësi italian hodhi poshtë kërkesën për arrestim, duke thënë se nuk kishte prova të mjaftueshme për të treguar se Shehu ishte i lidhur me veprimtari të paligjshme.
Cakrani tha se përfshirja e Shehut kishte qenë vetëm në cilësinë e pronarit që jepte me qira hapësira.
Megjithatë, emri i tij vazhdoi të shfaqej në hetime të trafikut të drogës.
Sipas prokurorëve shqiptarë, autoritetet evropiane që kryenin operacione survejimi e kishin parë Shehun në Monako me persona të dyshuar për trafik droge.
Ata siguruan gjithashtu fotografi të tij në vitin 2019 në Mallorca, në një takim me një person të dyshuar si një nga bosët kryesorë të mafias, i cili më vonë u arrestua.
Shehu nuk u akuzua në këto hetime.
Avokati i tij tha se Shehu nuk ka pasur probleme ligjore me asnjë shtet evropian përveç Shqipërisë dhe se ai ishte përfshirë vetëm në marrëveshje të ligjshme biznesi.
Gjithçka ndryshoi në qershor
Hetuesit evropianë të drogës në Spanjë, Belgjikë dhe disa vende të tjera i dorëzuan një sasi të madhe dokumentesh Prokurorisë së Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, SPAK, një strukturë e krijuar në vitin 2019 pjesërisht për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Bashkimit Evropian për korrupsionin në Shqipëri.
Korrupsioni është një problem i përhapur në vend. Gjatë katër viteve të fundit, prokurorët e SPAK kanë ngritur akuza për korrupsion ndaj dy ish-kryeministrave, dy ish-zëvendëskryeministrave dhe disa ish-ministrave, të cilët të gjithë i kanë mohuar akuzat.
Të mbështetur në dokumentet e hetuesve evropianë, SPAK në qershor siguroi një urdhër gjykate për arrestimin e Shehut dhe 19 personave të tjerë, të cilët prokurorët i përshkruan si pjesëtarë të një rrjeti të madh evropian të trafikut të drogës.
Prokurorët thanë se Shehu kishte një “pozicion drejtues brenda organizatës” dhe e akuzuan për pastrim parash dhe pjesëmarrje në një grup të strukturuar kriminal, një akuzë e ngjashme me veprat penale të lidhura me organizatat kriminale në SHBA.
Rrjeti i dyshuar i drogës përfshinte thuajse të gjithë zinxhirin e furnizimit me kokainë.
Sipas prokurorëve, anëtarët e rrjetit shqiptar mbikëqyrnin prodhimin e drogës në Ekuador, vendosnin kokainën në anije të fshehur mes ngarkesave me fruta, sojë, sheqer dhe produkte të tjera, e transportonin përmes porteve holandeze, e përpunonin në fabrika të vogla dhe më pas e shpërndanin në të gjithë Evropën.
Fitimet nga kokaina kalonin drejt Shqipërisë përmes kriptomonedhave dhe parave të gatshme të transportuara kontrabandë me autobusë.
Sipas prokurorëve, grupi më pas i pastronte këto para përmes pasurive të paluajtshme në Shqipëri.
Një pjesë e tyre përfundoi në financimin e një kulle të kuqe në qendër të Tiranës dhe të vilave në zonat bregdetare, thanë prokurorët.
Shehu dhe personat që vepronin në emër të tij ishin, sipas tyre, të rëndësishëm në këtë skemë.
Cakrani tha se Shehu kishte kryer vetëm transaksione të ligjshme të pasurive të paluajtshme dhe nuk kishte qenë i përfshirë në pastrim parash apo në ndonjë prej veprave të tjera të pretenduara.
Ndër akuzat e prokurorëve është edhe pretendimi se Shehu dhe rrjeti i tij kishin përfituar toka për pastrimin e parave duke pretenduar pronësi historike dhe duke përdorur shpesh dokumente të falsifikuara.
Një nga parcelat më të mëdha të përmendura nga prokurorët është toka në Zvërnec, pikërisht zona ku Kushner dëshiron të ndërtojë resortin.
“Një problem psikologjik”
Fshati i vogël i Zvërnecit ndodhet në bregdet, jashtë Vlorës, dhe njihet për manastirin e tij të vjetër, me më shumë se 700 vjet histori, të periudhës bizantine, në skajin e lagunës së Nartës.
Shtëpitë janë të grumbulluara në një kodër që ofron pamje nga deti dhe pemë të mbushura me fiq dhe shegë.
Zoi Pula, 71 vjeç, u rrit në fshat përpara se të largohej drejt Greqisë, ku mundësitë për punë ishin më të mëdha. Ai kthehet gjatë verës në shtëpinë e familjes në kodër.
Stërgjyshi i tij ishte zhvendosur në fshat dhe përdorte një pjesë të tokës në gadishullin aty pranë për kullotje, tha ai.
Kur toka u kolektivizua gjatë regjimit komunist, familja e tij e përdori atë për të kultivuar patate, qepë dhe produkte të tjera.
Pas rënies së komunizmit në vitin 1991, familjes së tij iu rikthye pronësia mbi pjesën e tokës bujqësore në gadishull, e cila ndërkohë kishte mbetur djerrë.
Në mesin e viteve 2000, ai tha se mësoi atë që kishin zbuluar njëri pas tjetrit edhe banorët e tjerë: zyrtarët lokalë të pronave i kishin dhënë Shehut kontrollin mbi tokat e tyre në gadishull.
“U çmendëm. U zemëruam. Ishte një problem psikologjik”, tha ai.
Pronësia mbi pasuritë e paluajtshme në Shqipëri ka qenë problematike për dekada.
Pas rënies së komunizmit, qeveria e re hartoi një sërë ligjesh për kthimin e tokave të shpronësuara, duke hapur rrugën për një valë pretendimesh të mbivendosura.
Këto çështje përfunduan në sistemin gjyqësor të vendit, i cili funksiononte me vështirësi dhe ku autoritetet kanë evidentuar raste të shumta korrupsioni.
Ndërsa ndiqnin çështjen e tyre, banorët dhe persona të tjerë që pretendonin pronësinë zbuluan se Shehu kishte përdorur taktika të ngjashme për të përfituar pjesën më të madhe të tokës në Zvërnec.
Përmes një avokati, ai kishte përdorur dokumente historike për të provuar se paraardhësi i tij, Seit Shehu, kishte qenë më parë pronar i kësaj toke.
Një pjesë e tokës u sigurua nga një prej avokatëve të Shehut në vitin 2007, duke paraqitur pranë autoriteteve të pronës një dokument të periudhës osmane të përkthyer gabim.
Gjatë përkthimit nga turqishtja osmane, një arkivist kishte zëvendësuar emrin e pronarit origjinal me emrin Seit Shehu, sipas një vendimi gjykate.
Avokati dhe arkivisti u dënuan më vonë për falsifikim dokumentesh, megjithëse çështja e avokatit po rigjykohet.
“Falsiteti i këtij dokumenti është provuar”, vendosi Gjykata e Lartë e Shqipërisë.
Shehu dhe persona të shumtë që pretendonin pronësinë kanë fituar dhe humbur në procese të ndryshme gjyqësore dhe apelime, por asnjë prej tyre nuk ka detyruar Shehun të heqë dorë nga toka.
Proceset gjyqësore dhe apelimet vazhdojnë ende.
Cakrani tha se pretendimet e Shehut bazohen në dokumentacion të konsiderueshëm që tregon se familja e tij kishte qenë një familje e madhe pronarësh tokash, në Zvërnec dhe në zona të tjera.
Në dosjet gjyqësore ndodhen dokumente të shumta nga periudha e pushtimit italian dhe dokumente të tjera që datojnë nga fillimi i viteve 1900.
“Ka dokumente legjitime që provojnë se kjo është toka e tij”, tha ai.
Tel me gjemba
Kushner dhe bashkëshortja e tij, Ivanka Trump, u interesuan për herë të parë për Shqipërinë gjatë një udhëtimi me jaht në Mesdhe pas përfundimit të mandatit të parë të Trumpit.
Ata hodhën spirancën gjatë rrugës mes Malit të Zi dhe Greqisë dhe vizituan ishullin e Sazanit, në pronësi publike, një ish-zonë ushtarake ku vendasit shkojnë me varka për ekskursione ditore.
“Notuam deri në ishull. Bëmë një shëtitje”, tha ajo në një podcast në maj. “Ishte një vend që na magjepsi.”
Më vonë, Kushner arriti një marrëveshje me kryeministrin Edi Rama për zhvillimin e Sazanit dhe nisi të punonte për planet me Asher Abehsera, një zhvillues amerikan që kishte qenë partner i Kushnerit në rizhvillimin e zyrave në Brooklyn gjatë viteve 2010.
Menjëherë pas kësaj, tha Abehsera në një intervistë në qershor, të dy kthyen vëmendjen te një brez toke i pazhvilluar, rreth 8 kilometra larg, në bregdetin e Zvërnecit.
Aty, vendasit përdorin automjete 4×4 për të shkuar në plazhet e virgjëra ku folezojnë breshkat e detit dhe kullosin delet.
Abehsera tha se kishte arritur marrëveshje me partnerë lokalë, një konglomerat shqiptar të quajtur Kastrati, emri i të cilit shfaqet në pikat e karburantit në të gjithë vendin.
Grupi iu afrua pronarëve të tokave në Zvërnec, fillimisht duke u ofruar të bëheshin partnerë, tha Abehsera për The Wall Street Journal në vitin 2024.
Në pranverën e atij viti, Kushner publikoi në Instagram pamjet e planeve, me vila të ndërtuara në shpatet e Sazanit dhe hotele përgjatë plazheve të Zvërnecit.
Disa muaj më vonë, në shtator 2024, një grup banorësh i dërgoi një letër kompanisë së Kushnerit, duke i kërkuar zhvilluesit të mos ndërmerrte “veprime që cenojnë të drejtat e pronësisë së fshatit” ndërsa konfliktet gjyqësore vazhdonin.
Në atë kohë, mosmarrëveshjet për tokat në Zvërnec ishin të njohura në zonë dhe ishin raportuar vazhdimisht në media.
“Nuk kemi asnjë interes të zhvillojmë diçka që nuk është ligjërisht apo në mënyrë të drejtë e jona për ta zhvilluar”, tha Abehsera për Journal në vitin 2024, kur u pyet për mosmarrëveshjet.
Kur iu dërgua një listë me katër pronarë tokash, përfshirë Shehun, Abehsera tha: “Asnjëri prej tyre nuk është partneri ynë”, në një mesazh të vitit 2024 për Journal.
Kushner dhe Abehsera vazhduan të përpunonin planet dhe krijuan një sipërmarrje të quajtur Sazan Real Estate Development.
Në projekt u përfshi gjithashtu një grup i madh investimesh nga Katari, i drejtuar nga familja Al-Khayyat.
Kushner ishte njohur me familjen Al-Khayyat gjatë Kupës së Botës 2022 dhe më vonë u kthye tek ata si partnerë, pasi familja kishte përvojë në zhvillimin e resorteve ishullore në Maldive dhe në vendet e Gjirit.
Grupi i zhvillimit, përmes një entiteti të quajtur Albania Land Development, i pagoi Shehut 110 milionë euro, ekuivalent me 125 milionë dollarë, për tokën e tij në prill, sipas prokurorëve në çështjen e pastrimit të parave kundër Shehut.
Të dhënat e kompanive shqiptare tregojnë se ky entitet është në pronësi të Sazan Real Estate Development.
Në fund të prillit, grupi i mbështetur nga Kushner vendosi gardhe ndërtimi në skajet e gadishullit të mbrojtur nga pikëpamja mjedisore, duke e rrethuar me rrotulla teli me gjemba.
Kur banorët mbërritën për të protestuar, rojet private të punësuara për të mbrojtur zonën i penguan.
Një prej rojeve goditi me grusht në fyt një banor vendas dhe më pas e tërhoqi zvarrë nëpër plazh, ndërsa policia ndodhej aty pranë.
Grupi i zhvillimit u distancua publikisht nga veprimet, duke ia atribuar incidentin një kompanie sigurie të paidentifikuar.
Por videoja e incidentit u bë virale.
Zemërimi u përhap dhe protestuesit filluan të mbushnin qendrën e Tiranës, duke mbajtur pankarta me imazhe të Kushnerit, flamingove dhe Trumpit.
Disa ditë më vonë, mediat shqiptare raportuan për akuzat ndaj Shehut dhe gjithnjë e më shumë njerëz dolën në rrugë.
Menjëherë pas kësaj, Abehsera, kryetari i Sazan Real Estate, u distancua nga polemikat.
Në qershor ai i tha Journal se nuk e dinte nëse kompania e tij i kishte paguar Shehut për tokën.
Ai gjithashtu mohoi se kishte pasur dijeni më parë për konfliktet mbi tokën.
“Ne nuk pamë dhe as dëgjuam për asnjë mosmarrëveshje”, tha ai.
Grupi aktualisht po punon për një dokument vlerësimi mjedisor, një parakusht për marrjen e miratimeve qeveritare përpara nisjes së ndërtimit.
Pavarësisht reagimit të madh publik, i cili ka përfshirë dhjetëra mijëra protestues, zyrtarë të Bashkimit Evropian dhe figura publike si Dua Lipa, projekti gëzon mbështetjen e fortë të kryeministrit shqiptar Edi Rama.
Ai e cilëson projektin prej 5 miliardë dollarësh si një investim të rëndësishëm të huaj, që do të ndihmojë ekonominë.
Banorët e Zvërnecit kanë frikë se do të “buldozerohen” edhe një herë.
“E vetmja gjë që dua tani është që të ma kthejnë tokën”, tha Kostaq Konomi, kryetari i fshatit Zvërnec./Marrë nga The wall street journal
