Financial Times/ Njeriu i fortë i Serbisë i quajti zyrtarët “injorantë” për hotelin Trump!

12 Minuta Lexim
Nga Financial Times-
Ish-presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç, ushtroi personalisht presion mbi zyrtarët që të hapnin rrugën për ndërtimin e një hoteli Trump në qendër të Beogradit, sipas dokumenteve dhe dëshmive të dëshmitarëve të siguruara nga Financial Times. Këto zbulojnë se deri ku shkoi lideri autoritar tashmë i rrëzuar nga pushteti për të siguruar një marrëveshje pronësie të mbështetur nga Jared Kushner, dhëndri i presidentit amerikan.
Plani për të shembur dhe rindërtuar ish-selinë e Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Jugosllave, ndërtesën e bombarduar që njihet si kompleksi i Shtabit të Përgjithshëm, u kthye në një pikë të nxehtë protestash të drejtuara nga studentët, të cilat sfiduan sundimin gjithnjë e më autoritar të Vuçiçit dhe kontribuuan në rënien e tij në zgjedhjet e muajit të kaluar.
Kushner pezulloi pjesëmarrjen në projekt vitin e kaluar, ndërsa sfidat ligjore po shtoheshin. Muajin e kaluar, Lista Studentore fitoi zgjedhjet e parakohshme parlamentare me një fitore dërrmuese dhe u zotua të nxirrte në dritë korrupsionin e qeverive të mëparshme.
“Provat që janë tashmë pjesë e çështjes së Shtabit të Përgjithshëm duhet të çojnë në nisjen e procedimeve penale kundër Aleksandar Vuçiçit për vepra penale që dënohen me burgim nga një deri në tetë vjet”, deklaroi Lista Studentore.
Seanca e parë gjyqësore është planifikuar të zhvillohet të hënën, ku do të paraqiten prova të reja dhe dëshmitarë. Dokumentet e shqyrtuara nga Financial Times, përfshirë marrëveshjen e plotë të investimit, e cila nuk ishte bërë publike më parë, si dhe deklaratën e një dëshmitari kyç, tregojnë se zyrtarët vepruan nën presionin e drejtpërdrejtë të Vuçiçit për të hequr pengesat ligjore ndaj projektit, përfshirë edhe statusin e mbrojtur të kompleksit si trashëgimi kulturore kombëtare.
Dubravka Đukanović, ish-drejtoreshë e Institutit të Serbisë për Mbrojtjen e Monumenteve të Kulturës, u deklaroi vitin e kaluar prokurorëve se Vuçiçi e kishte qortuar personalisht atë dhe kolegët e saj, duke i quajtur «injorantë», gjatë një takimi në pallatin presidencial. Ai u kishte kërkuar të «merrnin përgjegjësinë» dhe të hapnin rrugën për projektin.
“Nuk është e këndshme kur dikush, edhe nëse është vetë shteti, të vendos në një pozicion ku duhet të vendosësh të shembësh atë që ke për detyrë të mbrosh”, i tha Đukanović Prokurorisë Publike për Krimin e Organizuar, sipas deklaratës së saj të siguruar nga Financial Times. “Presidenti Vuçiç tha atëherë se heqja e statusit të mbrojtjes ishte e domosdoshme”.
Đukanović i tha Financial Times se “e gjithë situata ishte e pakëndshme, ashtu siç ishte edhe vetëdija se presidenti ose nuk e njihte procedurën ligjore, ose nuk i interesonte ta njihte atë. Ai e përfundoi takimin duke thënë se kushdo që nuk ishte i gatshëm ta mbështeste projektin, duhej të jepte dorëheqjen”.
Dëshmia e saj sugjeron se qeveria serbe në largim dhe investitorët amerikanë të mbështetur nga Kushner bashkëpunuan për më shumë se një vit, pavarësisht shqetësimeve ligjore gjithnjë e më të mëdha lidhur me projektin.
Të hënën, Serbia e ndërpreu zyrtarisht marrëveshjen e investimit me Atlantic Incubation Partners, investitorin amerikan të mbështetur nga Kushner, i cili ishte tërhequr nga projekti në fund të vitit të kaluar.
Marrëveshja, e nënshkruar në maj 2024, përcaktonte se projekti ishte “i kushtëzuar nga heqja e statusit të trashëgimisë kulturore për ndërtesa”.
Vuçiçi duhet ta ketë siguruar Kushnerin se “çdo problem ligjor do të zgjidhej përpara fillimit të punimeve”, tha Nenad Lajbensperger, një historian serb që ka studiuar historinë e ndërtesës.
“Qeveria e dinte që ndërtesa ishte e mbrojtur dhe, megjithatë, kishte idenë të realizonte projektin Trump, në mënyrë të paligjshme”.
Đukanović i tha Financial Times se “nuk kishte asnjë mundësi ligjore për ta hequr statusin e mbrojtjes», përveç rastit kur ndërtesa do të shkatërrohej plotësisht.
Ajo shtoi se që në fillim ishte e qartë se zhvilluesit amerikanë nuk kishin asnjë interes për ruajtjen e ndërtesës.
“Që në kontaktin tim të parë me arkitektin, ishte e qartë se ai nuk kishte asnjë ide se kompleksi i Shtabit të Përgjithshëm ishte një aset i trashëgimisë kulturore».
Sipas saj, projekti ishte hartuar shumë kohë përpara takimit të tyre dhe pas atij takimi nuk u bënë asnjë ndryshim. Ajo e përshkroi takimin si një «farsë».
Pamjet projektuese të hotelit Trump ishin hartuar nga Brian Vargo, drejtor menaxhues i kompanisë së zhvillimit të pronave LIVWRK me seli në Nju Jork, një kompani që kishte bashkëpunuar me Kushnerin në të paktën dy projekte në Bruklin. Vargo nuk iu përgjigj kërkesave për koment.
E përfunduar në vitin 1965, ndërtesa e Shtabit të Përgjithshëm ishte një monument i arkitekturës moderniste jugosllave, derisa avionët luftarakë amerikanë e shkatërruan pjesërisht gjatë fushatës së bombardimeve të NATO-s në Beograd në vitin 1999, duke e kthyer atë në një simbol të sfidës ndaj Perëndimit.
I dërguari i Donald Trumpit, Richard Grenell, zhvilloi diskutimet e para me Vuçiçin në vitin 2020 lidhur me këtë truall, sipas ish-presidentit serb, i cili në atë kohë kishte theksuar nevojën që projekti të zhvillohej «në përputhje» me statusin e veçantë të mbrojtjes së objektit.
Grenell nuk pranoi të komentonte.
Projekti mori hov pas një takimi mes Kushnerit dhe Vuçiçit në margjinat e Forumit Ekonomik Botëror në Davos, në vitin 2023, takim për të cilin ishte bërë njoftim në faqen zyrtare të presidentit të atëhershëm serb.
Gjatë vitit pasues, Vuçiçi dhe ministri i tij i Financave, Siniša Mali, zhvilluan disa takime ku u ushtruan presion zyrtarëve të trashëgimisë kulturore që t’i hiqnin kompleksit statusin e mbrojtjes, sipas dëshmisë së Đukanović.
“Në takimin ku u tha se ishte një zgjedhje ose kështu, ose ndryshe: ose të nisni procedurën për heqjen e mbrojtjes, ose të jepni dorëheqjen”, thuhet në deklaratën e saj dëshmitare.
Sipas saj, Mali e përforcoi këtë ultimatum në një takim të mëvonshëm. Đukanović dhe një koleg i saj dhanë dorëheqjen.
Vuçiçi dhe Mali nuk iu përgjigjën kërkesave për koment.
Skandali i projektit nxiti protestat e drejtuara nga studentët, të cilat kishin përfshirë Serbinë që nga fundi i vitit 2024.
Megjithatë, partia e Vuçiçit, SNS, miratoi një ligj të posaçëm në nëntor 2025, me të cilin iu hoq kompleksit statusi i mbrojtjes. Kjo shkaktoi demonstrata të reja.
Një muaj më vonë, ministri i Kulturës, Nikola Selaković, u akuzua për shpërdorim detyre. Prokurorët ngritën gjithashtu akuza ndaj pasuesit të Đukanović, Goran Vasić, për falsifikim të dyshuar dokumentesh me qëllim justifikimin e heqjes së statusit të trashëgimisë kombëtare.
Kushner u tërhoq nga projekti pas këtyre dy aktakuzave.
Një zëdhënës i Atlantic i tha Financial Times:
“Vizioni ynë ishte të krijonim një destinacion të nivelit botëror, i cili do të nderonte historinë e Beogradit, ndërkohë që do të kontribuonte në të ardhmen e qytetit. Ne ishim krenarë për projektin arkitektonik dhe potencialin e tij për të sjellë ndikim pozitiv. Ndërsa rrethanat evoluan, arritëm në përfundimin se projekti nuk mund të realizonte më qëllimin e synuar dhe vendosëm të tërhiqeshim në nëntor 2025”.
Vasić dhe Selaković i mohojnë akuzat. Ata mbeten të lirë ndërsa procesi gjyqësor vazhdon, me seancën e radhës të planifikuar për të hënën.
Avokatët e tyre kanë kundërshtuar akuzat, duke iu referuar ligjit të posaçëm të miratuar vitin e kaluar, i cili hoqi mbrojtjen e ndërtesës si trashëgimi kulturore. Ata nuk iu përgjigjën kërkesave të mëtejshme për koment.
Megjithatë, në aktakuzën e tyre, prokurorët akuzuan Selaković dhe Vasić se kishin shkelur ligjin në korrik 2024, kur ndërtesa ishte ende nën mbrojtje.
Atë muaj, ministri thirri Vasić dhe persona të tjerë në zyrën e tij dhe i udhëzoi që të paraqisnin deri në fund të ditës një propozim për heqjen e statusit të mbrojtjes së kompleksit, thanë prokurorët.
Selaković «e dinte se nuk kishte asnjë autoritet ligjor për të nisur një procedurë të tillë dhe se nuk ishin plotësuar kushtet e përcaktuara në Ligjin për Trashëgiminë Kulturore», përfunduan prokurorët.
Skandali i Shtabit të Përgjithshëm i shtohet shqyrtimit gjithnjë e më të madh të marrëveshjeve të biznesit që bashkëpunëtorët e Trumpit po ndjekin në Ballkan, nga projektet energjetike në Bosnjë deri te zhvillimet e diskutueshme në bregdetin shqiptar.
Por rasti i Serbisë ofron një dëshmi veçanërisht të qartë të ndikimit politik të përdorur për të favorizuar investitorë të lidhur me familjen e Trumpit.
Sipas marrëveshjes së investimit të vitit 2024, të siguruar nga Financial Times, qeveria e Vuçiçit dhe AIP e Kushnerit ranë dakord të krijonin një sipërmarrje të përbashkët në Beograd.
Investitori amerikan më pas do t’ia transferonte pjesën e tij një kompanie të lidhur me të, me seli në Emiratet e Bashkuara Arabe, e cila do të ruante kontrollin operacional dhe financiar mbi projektin.
Sipas marrëveshjes, Atlantic do të përfitonte të drejtën për zhvillimin e projektit pa një tender publik dhe pa qenë e detyruar t’u nënshtrohej kufizimeve kombëtare për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore. Kjo do të garantonte përfitueshmëri maksimale për projektin dhe një rrugë më të lehtë drejt pronësisë përfundimtare.
Vuçiçi dha dorëheqjen në shtator dhe shpalli zgjedhje të parakohshme në një përpjekje të dështuar për t’u rikthyer si kryeministër.
Humbja e tij ka përshpejtuar çmontimin e rrjetit të tij politik, ndërsa autoritetet kanë mbyllur bankën Alta, të lidhur me regjimin, dhe kanë arrestuar pronarin e saj, si dhe drejtues besnikë të policisë.
Vuçiçi nuk e ka mohuar se ka punuar për të promovuar projektin e Shtabit të Përgjithshëm dhe se ka ushtruar presion mbi zyrtarët qeveritarë, duke argumentuar se kjo ishte diçka normale për një president.
“Më akuzojnë se jam përpjekur të sjell një investitor… Kushnerin për ndërtesën e Shtabit të Përgjithshëm”, tha Vuçiçi për televizionin Kurir një javë përpara zgjedhjeve.
“Doja që të bënim diçka për Beogradin, të pastronim ato rrënoja, atë njollë të shëmtuar… të ndërtonim marrëdhëniet më të mira të mundshme me amerikanët, të krijonim një destinacion të nivelit më të lartë, që do të tërhiqte edhe më shumë turistë”.

Lajme të ngjashme

Shpërndaje këtë artikull